Büyük Petro

Büyük Petro

Yazan : Robert K. Massie

Orijinal Adı : Peter the Great His Life and Times

Yayınevi : İş Bankası Kültür Yayınları

Çeviren : Hakan Abacı

Basım : 2019  Mayıs – 1. basım

Sayfa Sayısı : 1015

Okunma Tarihi : 2020 Haziran

Tanıtım Yazısı :

Uçsuz bucaksız, geri kalmış bir kara devleti olan Rusya’yı gelişmiş bir ülke haline getirmek için çarlığı boyunca yorulmak bilmeden çalışan Petro Alekseyeviç Romanov (1672-1725), modernleşme programına, tebaasını Batılılar gibi giyinmeye ve onlar gibi davranmaya teşvik ederek başladı. Halkının geleneksel Rus-Ortodoks sakalını kesmesini ferman eylemesi ve eline aldığı usturayla bu fermanını sokaklarda bizzat uygulaması, iki metreyi aşan boyuyla bu dev çarın izleyeceği siyasetin ilk göstergelerindendi.

Ancak Petro sadece insanların dış görünüşüyle uğraşmakla kalmayıp ülkesinin kalıcı bir dönüşümden geçmesini sağlayacak yeni kurumlar oluşturdu, yeni uygulamalar başlattı. Örneğin sıfırdan yarattığı donanma, Kuzey Buz Denizi kıyısındaki Arhangelsk dışında bir ticaret limanı bile olmayan ülkesini Avrupa’nın önemli deniz güçlerinden biri haline getirdi. Yine Osmanlı’nın Yeniçerilerine benzer Streletsleri, II. Mahmut gibi, ama ondan yüz küsur yıl önce imha edip yerine çağın gereklerine uygun bir ordu kurdu. İşte dönemin en güçlü devletlerinden İsveç’i Poltava’da perişan edip kralı XII. Karl’ın, “Demirbaş Şarl” adını alacak kadar uzun süre Osmanlı’ya sığınmasına neden olan, bu ordudur. Prut’ta Osmanlılar tarafından yok edilmekten Baltacı Mehmet Paşa sayesinde kurtulan aynı ordu, kısa süre içinde Osmanlı’ya meydan okuyacak kuvvete ulaşacaktı.

Bilimler Akademisi, devlette aristokrasiyi etkisiz kılan liyakat sistemi, kilisede patriklik yerine Kutsal Sinod makamı gibi birçok kurumdan sıcak denizlere inme politikasına kadar, 1917’de imparatorluk yıkılana dek geçerli kalacak çok sayıda yeniliğe imza attı. Baltık Denizi kıyısındaki bataklık arazide sıfırdan kurduğu St. Petersburg şehri, belki de onun en kalıcı eseri olarak günümüzde de hayranlık uyandırmaktadır.

İktidara geldiğinde önemsiz bir devlet olan Rusya’yı, sonraki asırlarda Osmanlı’nın yıkılmasının asli faillerinden olacak bir Avrupa gücü haline getiren Petro, kimi Osmanlı tarihçileri tarafından “Deli Petro” olarak anılsa da tarihin onun hakkındaki nihai yargısı farklıdır ve elinizdeki kitabın başlığını süslemektedir.

 Rus ve dünya tarihinde önemli bir yeri olan Büyük Petro’nun hayatını çok detaylı bir şekilde anlatan 1015 sayfalık bir eser. Bu kadar uzun bir kitap olmasına rağmen bana çok kısa geldiğini söylemem kitap hakkındaki düşüncemi anlatır sanırım. İçerdiği bilgilerin doğruluğu hakkında birşey söylemem elbetteki uygun değil. Ancak yazarın nasıl özenli , dikkatli ve detaylı bir çalışma yaptığını yadsımak mümkün değil.  Anlatılanların gerçekliğini bir kenara bırakırsak mükemmel bir çalışma olmuş. İş Bankası Kültür yayınları da gereken özeni göstermiş. Hem çeviri olarak hem de baskı kalitesi olarak. Bu kadar uzun bir kitapta kabul edilebilir seviyede ve okuma zevkini azaltmayacak ölçüde basım hataları var. Daha sonraki baskılarında büyük olasılıkla bir çoğu düzeltilecektir.

Eğer Rus tarihine ve özellikle Petro dönemine ilginiz varsa okumanızı öneririm. Farklı yayın evlerinden çıkan eserler de var Petro ile ilgili. Onların içinden okuduğum olmadığı için kitaplar arasında kıyaslama yapmam doğru olmaz. Ama muhtemelemen bu kitap en iyilerinden biri olmaya aday.

Kitabın okunmasının sonlarına doğru aynı yayınevinden aynı yazara ait “Çariçe Katerina” isimli kitap da raflarda yerini aldı. İlk anda Büyük Petro’nun eşi olan Katerina olduğunu sandım. Ancak tanıtım bülteninde  Çariçe II. Katerina olduğu detayını gördüm. Oysa kitap kapağında bu bilgi yok. Bu kitabı okuyup da Büyük Petro’dan sonrasını merak ederek bu kitabı almayın ,arada yıllar var. Çariçe II. Katerina Büyük Petro’nun torunu Çar III. Petro’nun eşi.